Samotne formacje skalne o zróżnicowanych kształtach, zwykle nazywane skałkami, od wieków budzą zainteresowanie badaczy i miłośników przyrody. W Sudetach Zachodnich skalne ostańce należą do najbardziej wyrazistych elementów rzeźby terenu, wyrastają ponad korony drzew i modelują górskie krajobrazy. W swojej monografii Aleksandra Michniewicz-Cepuch przedstawia aktualny stan wiedzy o ich genezie, rozmieszczeniu i uwarunkowaniach rozwoju, wprowadzając czytelników w jeden z mniej znanych, lecz zasadniczych aspektów geomorfologii regionu.
Książka opiera się na wynikach badań terenowych i laboratoryjnych, prowadzonych w czterech obszarach o zróżnicowanej budowie geologicznej: w Karkonoszach, Rudawach Janowickich, Górach Kaczawskich i na Pogórzu Izerskim. Autorka poddała analizie wpływ struktury skał oraz topografii na powstawanie i rozmieszczenie skałek. Wykorzystała nowoczesne metody kartowania, pomiarów geofizycznych i analiz przestrzennych w systemie GIS (Geographic Information System).
To nowatorskie spojrzenie na geomorfologię Sudetów Zachodnich wypełnia istotną lukę w wiedzy na temat powstawania i ewolucji form skalnych. Aleksandra Michniewicz-Cepuch nie tylko porządkuje dotychczasową wiedzę, lecz uzupełnia ją o nowe informacje, pozwalające lepiej zrozumieć mechanizmy kształtujące krajobraz tej części Sudetów. Jej książka jest nie tylko wartościowym kompendium wiedzy dla specjalistów z zakresu geomorfologii, geologii czy geografii fizycznej. Zainteresuje również studentów kierunków przyrodniczych, a także miłośników gór i przyrody, pragnących zrozumieć, jak powstawał świat wokół nich.
Spis treści
- Wstęp
- Cel i hipotezy badawcze
- Źródła danych i metody badań
3.1. Kartowanie geomorfologiczne
3.2. Pomiary strukturalne i obserwacje geologiczne
3.3. Pomiary wytrzymałościowe
3.4. Badania geofizyczne
3.5. Analizy przestrzenne w środowisku GIS
3.5.1. Dane wejściowe
3.5.2. Cechy parametryczne i rozmieszczenie skałek
- Charakterystyka obszaru badań
4.1. Sudety Zachodnie
4.1.1. Ogólny zarys rzeźby
4.1.2. Budowa geologiczna
4.2. Zakres obszaru badań
4.2.1. Karkonosze
4.2.2. Rudawy Janowickie
4.2.3. Grzbiet Północny Gór Kaczawskich
4.2.4. Południowo-wschodnia część Pogórza Izerskiego
- Stan badań
5.1. Terminologia
5.2. Modele rozwoju rzeźby skałkowej
5.2.1. Model dwufazowy
5.2.2. Modele jednofazowe
5.2.3. Pozostałe koncepcje rozwoju
5.3. Formy skalne na obszarach zlodowaconych
5.4. Historia badań skałek w Sudetach i na Przedgórzu Sudeckim
5.4.1. Granitowe formy skałkowe a wietrzenie chemiczne
5.4.2. Skałki w klimacie peryglacjalnym
5.4.3. Rzeźba skałek piaskowcowych
5.4.4. Zlodowacenie kontynentalne w Sudetach a skałki
5.4.5. Pozostałe badania
- Wyniki kartowania geomorfologicznego
6.1. Skałki granitowe Karkonoszy
6.1.1. Opis stanowisk i zestawienie cech morfometrycznych
6.1.1.1. Słonecznik
6.1.1.2. Pielgrzymy
6.1.1.3. Kotki
6.1.1.4. Paciorki
6.1.1.5. Wiaterna
6.1.1.6. Śląskie i Czeskie Kamienie
6.1.1.7. Trzy świnki
6.1.1.8. Końskie Łby
6.1.2. Zróżnicowanie litologiczne
6.1.3. Spękania i pomiary wytrzymałościowe
6.1.4. Wyniki badań geofizycznych
6.2. Skałki granitowe w Rudawach Janowickich
6.2.1. Opis stanowisk i zestawienie cech morfometrycznych
6.2.1.1. Zamkowy Grzbiet
6.2.1.2. Janowicki Grzbiet i obniżenie Janówki
6.2.2. Morfologia Starościńskich Skał
6.2.3. Morfologia skałek w północnej części Janowickich Garbów
6.3. Skałki zieleńcowe masywu Okola w Górach Kaczawskich
6.3.1. Opis stanowisk i zestawienie cech morfometrycznych
6.3.1.1. Leśna Ambona
6.3.1.2. Skałka pod Okolem
6.3.1.3. Skałki na szczycie Okola
6.3.1.4. Sołtysie Skały
6.3.1.5. Mszaki
6.3.1.6. Skałki na stoku północno-zachodnim
6.3.2. Spękania i pomiary wytrzymałościowe
6.4. Skałki granitognejsowe masywu Gap na Pogórzu Izerskim
6.4.1. Morfologia skałek
6.4.1.1. Sośnik i skalne progi
6.4.1.2. Progi
6.4.1.3. Czyżynki
6.4.1.4. Rysianka
6.4.2. Spękania i pomiary wytrzymałościowe
- Rozmieszczenie skałek na tle cech topograficznych, geomorfometrycznych i budowy geologicznej
7.1. Karkonosze
7.1.1. Rozmieszczenie skałek
7.1.2. Geomorfometria stoków wokół skałek
7.2. Rudawy Janowickie i wschodnia część Kotliny Jeleniogórskiej
7.2.1. Rozmieszczenie skałek
7.2.2. Geomorfometria stoków wokół skałek
7.3. Grzbiet Południowy i Północny Gór Kaczawskich
7.3.1. Rozmieszczenie skałek
7.3.2. Geomorfometria stoków wokół skałek
7.4. Południowo-wschodnia część Pogórza Izerskiego
7.4.1. Rozmieszczenie skałek
7.4.2. Geomorfometria stoków wokół skałek
7.5. Przestrzenne zależności występowania skałek
- Uwarunkowania i ewolucja rzeźby skałek
8.1. Czynniki strukturalne w morfologii i rozwoju skałek
8.1.1. Wpływ litologii
8.1.1.1. Pogórze Izerskie
8.1.1.2. Karkonosze
8.1.1.3. Rudawy Janowickie
8.1.1.4. Góry Kaczawskie
8.1.2. Spękania i inne powierzchnie nieciągłości
8.1.2.1. Karkonosze
8.1.2.2. Rudawy Janowickie
8.1.2.3. Grzbiet Okola
8.1.2.4. Masyw Gap
8.2. Mikrorzeźba i jej znaczenie
8.3. Degradacja skałek w warunkach powierzchniowych
- Skałki sudeckie a modele rozwoju
Podsumowanie
Bibliografia
Aleksandra Michniewicz-Cepuch: "Litologiczne i strukturalne uwarunkowania rozwoju form skałkowych w Sudetach Zachodnich" z serii "Rozprawy naukowe Instytutu Geografii i Rozwoju Regionalnego Uniwersytetu Wrocławskiego. Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, Wrocław 2025. Okładka miękka, ze skrzydełkami, format 16,5 x 24 cm, stron 280, kolorowe ilustracje
