Stosunek państwa do zakonów katolickich w województwie wrocławskim w latach 1945–1956

     Stosunek państwa do zakonów katolickich w województwie wrocławskim w latach 1945–1956 to pierwsze tak kompleksowe studium relacji między państwem a zakonami w województwie wrocławskim. Wypełnia ona istotną lukę badawczą, oferując syntetyczne ujęcie losów wszystkich zgromadzeń — męskich i żeńskich — na Ziemiach Odzyskanych. Edyta Włodarczyk-Czech analizuje okres wielkich migracji i budowy nowego ładu, który stał się areną bezprecedensowej konfrontacji władzy komunistycznej ze strukturami zakonnymi, odgrywającymi wówczas główną rolę w integracji społecznej.

     Książka szczegółowo odsłania mechanizmy polityki wyznaniowej, której celem była całkowita likwidacja życia zakonnego. Opisano tu kulisy systemowej walki: od inwigilacji i restrykcji administracyjnych po drenaż ekonomiczny służący przejęciu kościelnych majątków. W pracy dowodzi się, że represje wymierzone w zakony były w tamtym okresie często ostrzejsze niż działania wobec struktur diecezjalnych, a władza dążyła do ich pełnej eliminacji z przestrzeni publicznej.

     Monografia opiera się na bogatym, często nieznanym materiale źródłowym, między innymi z zasobów IPN i Archiwów Państwowych. Łącząc perspektywę historyczną, socjologiczną i prawną, rzuca nowe światło na sytuację Kościoła w powojennej Polsce. To lektura obowiązkowa dla historyków, prawników oraz wszystkich zainteresowanych dziejami Dolnego Śląska i mechanizmami działania państwa totalitarnego wobec niezależnych instytucji.

Spis treści

Rozdział I. Sytuacja prawna Kościoła rzymskokatolickiego na Ziemiach Odzyskanych po II wojnie światowej

1. Relacje państwo-Kościół
2. Podstawy prawne polityki państwa wobec Kościoła rzymskokatolickiego na Ziemiach Odzyskanych
   2.1. Podstawy prawne prawa państwowego
   2.2. Podstawy prawne prawa kościelnego
3. Status prawny zakonów w świetle prawa kanonicznego
4. Polityka państwa wobec zakonów

Rozdział II. Zakony w województwie wrocławskim

1. Zakony na terenie województwa wrocławskiego do 1945 r.
2. Los zakonów niemieckich po 1945 r.
3. Przemieszczanie się i osiedlanie zakonników oraz powstanie i organizacja klasztorów w pierwszych latach po II wojnie światowej
4. Cele działalności zakonów, dalsze zmiany organizacyjne i funkcyjne

Rozdział III. Inwigilacja działalności i członków wspólnot zakonnych

1. Przyczyny
2. Środki i metody
3. Cel i korzyści

Rozdział IV. Sekularyzacja majątków i innych dóbr klasztornych

1. Zabór majątków (ruchomości i nieruchomości)
2. Represje finansowe (czynsze, podatki, windykacja należności)

Zakończenie
Bibliografia
Spis tabel

Edyta Włodarczyk-Czech: "Stosunek państwa do zakonów katolickich w województwie wrocławskim w latach 1945–1956". Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, Wrocław 2025. Okładka miękka, ze skrzydełkami, format 16,5 x 24 cm, stron 358